Πρόστιμα ΦΠΑ χωρίς φόρο: από 250€/500€ στα 100€ — και αναδρομικά

Ο νόμος με μια ματιά

Ο Ν. 5301/2026 (ΦΕΚ Α' 74/15.05.2026) έχει ως βασικό αντικείμενο τη διοικητική συνεργασία στον τομέα της φορολογίας και την ενσωμάτωση ευρωπαϊκών οδηγιών. Ανάμεσα όμως στις «λοιπές διατάξεις» κρύβεται μια αλλαγή που αγγίζει την καθημερινότητα κάθε επιχείρησης και ελεύθερου επαγγελματία: ο εξορθολογισμός των προστίμων του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ΚΦΔ, ν. 5104/2024). Αυτό ακριβώς κάνει το άρθρο 37.

Τι αλλάζει στα πρόστιμα

1. Εκπρόθεσμες δηλώσεις ΦΠΑ χωρίς φόρο: 250€/500€ → 100€

Μέχρι σήμερα, μια εκπρόθεσμη αρχική δήλωση ΦΠΑ από την οποία δεν προέκυπτε ποσό προς καταβολή (μηδενική ή πιστωτική) μπορούσε να επισύρει πρόστιμο 250€ ή 500€, βάσει της εγκυκλίου Ε. 2059/2025. Με το άρθρο 37 το πρόστιμο αυτό περιορίζεται στα 100€.

2. Τι ισχύει αναδρομικά — και τι από τη δημοσίευση

Εδώ χρειάζεται προσοχή, γιατί δεν ισχύουν όλα αναδρομικά. Οι ρυθμίσεις για τον ΦΠΑ και τους παρακρατούμενους φόρους εφαρμόζονται για παραβάσεις από τις 19 Απριλίου 2024. Για το διάστημα αυτό, πράξεις επιβολής προστίμων που έχουν ήδη εκδοθεί ακυρώνονται ή τροποποιούνται, ενώ ποσά που δεν οφείλονται διαγράφονται, συμψηφίζονται ή επιστρέφονται εφόσον έχουν ήδη εισπραχθεί.

Αντίθετα, η εξαίρεση για τους έμμεσους φόρους, τέλη και εισφορές (η περ. ε' της παρ. 7) δεν είναι αναδρομική: ισχύει για παραβάσεις από τη δημοσίευση του νόμου, δηλαδή από τις 15 Μαΐου 2026.

3. Ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ: κατάργηση του προστίμου των 100€

Καταργείται αναδρομικά το πρόστιμο των 100€ που προβλεπόταν για τα ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ (άρθρα 47α–47δ του Κώδικα ΦΠΑ).

4. Παρακρατούμενοι και έμμεσοι φόροι έως 100€: χωρίς πρόστιμο

Δεν επιβάλλεται πρόστιμο σε εκπρόθεσμη αρχική δήλωση παρακρατούμενου φόρου — πλην του φόρου κερδών από τυχερά παίγνια — όταν το ποσό προς καταβολή είναι έως 100€. Σε τροποποιητική δήλωση παρακρατούμενου φόρου, η εξαίρεση ισχύει εφόσον και η αρχική είχε υποβληθεί εκπρόθεσμα και το επιπλέον ποσό είναι έως 100€. Αντίστοιχα ισχύει για έμμεσους φόρους, τέλη, εισφορές και ειδικές φορολογίες έως 100€ — με εξαίρεση τον ΦΠΑ και τον Φόρο Μεταβίβασης Ακινήτων.

5. Ανηλικότητα: ειδικές εξαιρέσεις από πρόστιμα και τέλος επιτηδεύματος

Δεν επιβάλλονται τα πρόστιμα των παρ. 1, 1Α, 2 και 5 του άρθρου 53 για εκπρόθεσμες δηλώσεις που υποβάλλονται για λογαριασμό ανηλίκου, ή από ενήλικο για υποχρεώσεις που ανάγονται σε έτος κατά το οποίο ήταν ανήλικος. Ειδικά για το τέλος επιτηδεύματος, η απαλλαγή εφαρμόζεται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις — ιδίως όταν δεν προκύπτουν έσοδα από επιχειρηματική δραστηριότητα. Παράλληλα, η ανηλικότητα προστίθεται στις περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να αμφισβητηθεί το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα των ατομικών επιχειρήσεων.

Τεχνικά, οι παραπάνω αλλαγές γίνονται με προσθήκη της παρ. 1Α, τροποποίηση της παρ. 2, κατάργηση της παρ. 3, τροποποίηση της παρ. 7 και προσθήκη της παρ. 13 στο άρθρο 53 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας.

Ποιους αφορά στην πράξη

Η αλλαγή αφορά κατά κύριο λόγο ελεύθερους επαγγελματίες και μικρές επιχειρήσεις που υπέβαλαν εκπρόθεσμα μηδενικές ή πιστωτικές δηλώσεις ΦΠΑ· επιχειρήσεις σε ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ· όσους έχουν εκπρόθεσμες δηλώσεις παρακρατούμενων ή έμμεσων φόρων μικρού ύψους· και ανηλίκους που εμφανίζονται με επιχειρηματική δραστηριότητα. Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε κάποια από αυτές τις κατηγορίες, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να σας αφορά άμεσα.

Τι να κάνετε τώρα

1. Από 19/4/2024: ΦΠΑ χωρίς φόρο, ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ και παρακρατούμενοι φόροι

   Ελέγξτε πράξεις επιβολής προστίμων από τις 19/4/2024 και μετά: εδώ η ρύθμιση εφαρμόζεται αναδρομικά και τα μη οφειλόμενα ποσά μπορεί να ακυρωθούν, να συμψηφιστούν ή να επιστραφούν.

2. Από 15/5/2026: έμμεσοι φόροι, τέλη, εισφορές και ειδικές φορολογίες έως 100€

   Για αυτές τις κατηγορίες η σχετική εξαίρεση εφαρμόζεται για παραβάσεις από τη δημοσίευση του νόμου και μετά — όχι αναδρομικά.

3. Δείτε με τον λογιστή σας αν δικαιούστε μείωση ή επιστροφή

   Και ποια είναι η διαδικασία για να την αξιοποιήσετε σωστά και εμπρόθεσμα.